• Version
• Download 7
• File Size 110 KB
• File Count 1
• Create Date July 8, 2026
• Last Updated July 8, 2026

โรคพยาธิใบไม้ตับ

โรคพยาธิใบไม้ตับ รู้ทัน ป้องกันได้ ด้วยการตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์

 พยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchis viverrini) เป็นพยาธิที่ติดต่อจากการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะอาศัยอยู่ในท่อน้ำดี ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง และเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งพบได้ในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่มีอาการในระยะแรก การตรวจคัดกรองจึงมีบทบาทสำคัญในการค้นหาผู้ที่มีความเสี่ยงและนำไปสู่การรักษาอย่างเหมาะสม

 ใครบ้างที่ควรตรวจ

• ผู้ที่เคยหรือยังรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ
• ผู้ที่อาศัยหรือเคยอาศัยในพื้นที่เสี่ยง
• ผู้ที่เคยติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ หรือผู้ที่แพทย์สงสัยว่ามีความผิดปกติของตับและท่อน้ำดี

 การตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์มีบทบาทอย่างไร

ปัจจุบันมีการตรวจหลายวิธี⁽¹⁾ โดยเลือกใช้ตามวัตถุประสงค์ เพื่อให้ได้ผลตรวจที่ถูกต้อง ลดการรักษาที่ไม่จำเป็น และเป็นไปตามหลัก การใช้การตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผล (RLU: Rational Laboratory Use)

1. การตรวจคัดกรอง (Screening Test) การตรวจปัสสาวะหาแอนติเจนของพยาธิใบไม้ตับ

(Urine Rapid Diagnostic Test: Urine RDT) เป็นวิธีที่สะดวก รวดเร็ว เหมาะสำหรับการตรวจประชาชนจำนวนมาก แต่ผลตรวจใช้เพื่อคัดกรองเท่านั้น เนื่องจากอาจให้ผลบวกจากพยาธิชนิดอื่นได้

2. การตรวจยืนยัน (Confirmatory Test) หากผลคัดกรองเป็นบวก แพทย์จะพิจารณาตรวจอุจจาระด้วยวิธีเพิ่มความเข้มข้นด้วยฟอร์มาลีน-เอทิล อะซิเตท (Formalin-Ethyl Acetate Concentration Technique: FECT)⁽³⁾ ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานที่องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำสำหรับตรวจหาไข่พยาธิใบไม้ตับเพื่อยืนยันการติดเชื้อก่อนเริ่มการรักษา ซึ่งการตรวจในขั้นตอนนี้ดำเนินการโดยนักเทคนิคการแพทย์ ซึ่งเป็นผู้ตรวจวิเคราะห์และยืนยันผลทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ตามมาตรฐานวิชาชีพ ก่อนรายงานผลให้แพทย์ใช้ประกอบการวินิจฉัยและวางแผนการรักษา
3. การตรวจเพิ่มเติม ในกรณีที่ผลตรวจยังไม่ชัดเจน หรือผู้ป่วยมีความเสี่ยงสูงต่อมะเร็งท่อน้ำดี แพทย์อาจพิจารณาส่งตรวจเพิ่มเติมด้วยเทคนิคทางอณูชีววิทยา เช่น PCR⁽⁴⁾, Real-time PCR หรือ LAMP รวมถึงการตรวจอัลตราซาวด์ตับและท่อน้ำดีตามความเหมาะสม

 พยาธิใบไม้ตับป้องกันได้เริ่มจากตัวเรา

• งดรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ และรับประทานอาหารที่ปรุงสุกทุกครั้ง
• ล้างมือก่อนรับประทานอาหารและหลังใช้ห้องน้ำ
• เข้ารับการตรวจเมื่อมีประวัติเสี่ยงหรืออยู่ในพื้นที่เสี่ยง

 นักเทคนิคการแพทย์ มีบทบาทสำคัญในการตรวจวิเคราะห์ ควบคุมคุณภาพ และรายงานผลตามมาตรฐาน เพื่อให้แพทย์ใช้ประกอบการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง

รู้เร็ว ตรวจเร็ว รักษาเร็ว เลิกกินปลาน้ำจืดดิบ ลดเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี